Dla wielu rodziców, opiekunów prawnych i nauczycieli, kwestia organizacji nauczania indywidualnego budzi szereg pytań, zwłaszcza w kontekście zakresu realizowanych przedmiotów. Ten artykuł ma za zadanie rozwiać wszelkie wątpliwości, precyzyjnie odpowiadając na pytanie o to, jakie przedmioty są obowiązkowe w nauczaniu indywidualnym, jakie są podstawy prawne oraz jakie istnieją możliwości modyfikacji planu zajęć, aby jak najlepiej dopasować go do potrzeb i możliwości ucznia.
W nauczaniu indywidualnym realizuje się wszystkie obowiązkowe przedmioty z możliwością elastycznego dostosowania treści.
- Nauczanie indywidualne obejmuje co do zasady wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne zgodne z ramowym planem nauczania dla danej klasy i typu szkoły, zgodnie z Rozporządzeniem MEN.
- Nie jest możliwe całkowite zrezygnowanie z nauki obowiązkowego przedmiotu.
- Dyrektor szkoły może zezwolić na odstąpienie od realizacji niektórych treści nauczania, na wniosek nauczyciela i po zasięgnięciu opinii rodziców, jeśli uzasadniają to możliwości psychofizyczne ucznia.
- Uczeń na nauczaniu indywidualnym może być zwolniony z WF-u lub drugiego języka obcego na ogólnych zasadach, jak inni uczniowie.
- Istnieje możliwość uczestniczenia w wybranych zajęciach (np. plastyka, muzyka, WF) z klasą, o ile pozwala na to stan zdrowia ucznia i odbywa się to poza tygodniowym wymiarem godzin nauczania indywidualnego.
- Tygodniowy wymiar godzin nauczania indywidualnego jest ograniczony i zależy od etapu edukacyjnego, ale dyrektor może go zwiększyć (za zgodą organu prowadzącego) lub obniżyć (na wniosek rodziców).
- Nowe przedmioty, takie jak edukacja zdrowotna i obywatelska, wprowadzane od roku szkolnego 2025/2026, również będą obowiązkowe w nauczaniu indywidualnym.
Nauczanie indywidualne: jakie przedmioty są obowiązkowe dla Twojego dziecka?
Kiedy mówimy o nauczaniu indywidualnym, podstawową zasadą, którą zawsze podkreślam, jest realizacja wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych. To kluczowa informacja dla każdego, kto zastanawia się nad tą formą edukacji. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (z późniejszymi zmianami, np. Dz. U. z 2023 r. poz. 2468), uczeń objęty nauczaniem indywidualnym musi przyswajać wiedzę ze wszystkich przedmiotów, które są obowiązkowe dla jego klasy i typu szkoły.
W praktyce oznacza to, że nie ma możliwości całkowitego zrezygnowania z nauki jakiegokolwiek obowiązkowego przedmiotu. Jeśli uczeń w szkole stacjonarnej ma w planie matematykę, język polski, historię czy biologię, to te same przedmioty muszą być realizowane w ramach nauczania indywidualnego. Moje doświadczenie pokazuje, że to często budzi obawy, ale warto pamiętać, że przepisy przewidują pewne mechanizmy elastyczności, o których opowiem w dalszej części artykułu.
Ramowy plan nauczania: jak jest ustalana lista przedmiotów?
Podstawą do ustalenia listy przedmiotów w nauczaniu indywidualnym jest zawsze ramowy plan nauczania dla danego typu szkoły i klasy. To dokument, który określa, jakie zajęcia edukacyjne są obowiązkowe na danym etapie kształcenia. Na jego podstawie, oraz w oparciu o orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania wydane przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną, dyrektor szkoły ma za zadanie ustalić szczegółowy plan zajęć dla ucznia.
Dyrektor, jako osoba odpowiedzialna za organizację procesu edukacyjnego, musi uwzględnić wszystkie przedmioty obowiązkowe, jednocześnie mieszcząc się w przyznanym limicie godzin. To wymaga często sporej elastyczności i umiejętności dopasowania harmonogramu do indywidualnych potrzeb ucznia, jego stanu zdrowia oraz zaleceń zawartych w orzeczeniu. Zawsze podkreślam, że rola dyrektora w tym procesie jest kluczowa, ponieważ to on ostatecznie zatwierdza plan, który będzie realizowany.
Elastyczność w nauczaniu indywidualnym: kiedy można wprowadzić wyjątki?
Chociaż, jak wspomniałem, nie jest możliwe całkowite zrezygnowanie z obowiązkowego przedmiotu, przepisy dopuszczają pewną elastyczność, która pozwala dostosować nauczanie do indywidualnych możliwości ucznia. Mówimy tutaj o możliwości odstąpienia od realizacji niektórych treści nauczania, a nie całego przedmiotu. To istotna różnica, którą zawsze staram się jasno wyjaśniać.
Decyzję o takim odstąpieniu podejmuje dyrektor szkoły, ale nie dzieje się to automatycznie. Wymaga to pisemnego i uzasadnionego wniosku nauczyciela prowadzącego dane zajęcia. Nauczyciel musi wskazać, które konkretnie treści z podstawy programowej są trudne do zrealizowania dla ucznia i dlaczego. Co ważne, dyrektor musi również zasięgnąć opinii rodziców (lub pełnoletniego ucznia), co podkreśla ich aktywną rolę w procesie edukacyjnym. Warunkami do podjęcia takiej decyzji są przede wszystkim możliwości psychofizyczne ucznia oraz warunki, w jakich odbywają się zajęcia. Chodzi o to, by nauczanie było efektywne i nie przeciążało ucznia, a jednocześnie pozwalało na realizację kluczowych celów edukacyjnych.
Dodatkowo, warto pamiętać, że uczeń na nauczaniu indywidualnym może być zwolniony z zajęć wychowania fizycznego lub drugiego języka obcego na ogólnych zasadach, podobnie jak inni uczniowie uczęszczający do szkoły stacjonarnie. Wymaga to przedstawienia odpowiedniej opinii lekarskiej lub orzeczenia, które uzasadnia takie zwolnienie. To pokazuje, że system stara się być sprawiedliwy i elastyczny w podobny sposób dla wszystkich uczniów, niezależnie od formy nauczania.
Przedmioty praktyczne w nauczaniu indywidualnym: jak je realizować?
Jednym z ważniejszych aspektów nauczania indywidualnego, który często poruszam z rodzicami, jest kwestia integracji społecznej i możliwości uczestnictwa w zajęciach praktycznych. Przepisy wyraźnie wskazują, że dyrektor szkoły ma obowiązek podejmować działania umożliwiające uczniowi kontakt z rówieśnikami. Jeśli stan zdrowia ucznia na to pozwala, może on uczestniczyć w wybranych zajęciach razem ze swoim oddziałem klasowym.
Dotyczy to często przedmiotów takich jak plastyka, muzyka, informatyka, wychowanie fizyczne czy religia, a także uroczystości szkolnych czy zajęć rozwijających zainteresowania. To świetna okazja, by dziecko poczuło się częścią społeczności szkolnej i miało kontakt z rówieśnikami. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że te zajęcia odbywają się poza tygodniowym wymiarem godzin przyznanych na nauczanie indywidualne. Oznacza to, że ich realizacja nie wlicza się do limitu godzin przeznaczonych na indywidualne lekcje, co daje dodatkową elastyczność i nie obciąża budżetu godzinowego nauczania domowego.
Tygodniowy wymiar godzin: jak pogodzić go z realizacją wszystkich przedmiotów?
Kwestia tygodniowego wymiaru godzin nauczania indywidualnego jest często przedmiotem pytań, ponieważ to od niego zależy, ile czasu nauczyciel może poświęcić na poszczególne przedmioty. Wymiar ten jest ograniczony i zależy od etapu edukacyjnego ucznia:
| Etap edukacyjny | Liczba godzin tygodniowo |
|---|---|
| Klasy I-III szkoły podstawowej | od 6 do 8 godzin |
| Klasy IV-VI szkoły podstawowej | od 8 do 10 godzin |
| Klasy VII-VIII szkoły podstawowej | od 10 do 12 godzin |
| Szkoły ponadpodstawowe | od 12 do 16 godzin |
Wiem, że te limity mogą wydawać się niewielkie w porównaniu do pełnego wymiaru godzin w szkole stacjonarnej. Dlatego tak ważne jest efektywne planowanie i koncentracja na kluczowych treściach. Dyrektor szkoły, za zgodą organu prowadzącego, ma jednak możliwość zwiększenia tego wymiaru, jeśli uzna to za konieczne dla prawidłowej realizacji podstawy programowej i wsparcia ucznia. To ważna furtka, z której warto korzystać w uzasadnionych przypadkach.
Co więcej, przepisy dopuszczają również obniżenie tygodniowego wymiaru godzin. Może to nastąpić na uzasadniony wniosek rodziców, pod warunkiem, że szkoła nadal będzie w stanie zapewnić realizację podstawy programowej. Jest to rozwiązanie dla sytuacji, gdy stan zdrowia ucznia wymaga jeszcze większego odciążenia, a rodzice są w stanie wykazać, że mimo mniejszej liczby godzin, cele edukacyjne zostaną osiągnięte.
Nowe przedmioty od 2025/2026: co z edukacją zdrowotną i obywatelską?
System edukacji nieustannie ewoluuje, a wraz z nim zmieniają się ramowe plany nauczania. Od roku szkolnego 2025/2026 w polskim systemie edukacji pojawią się nowe przedmioty: edukacja zdrowotna (obowiązkowo) oraz edukacja obywatelska. Chcę jasno podkreślić, że te nowe przedmioty również będą obowiązkowe w nauczaniu indywidualnym. Oznacza to, że muszą zostać uwzględnione w planie nauczania dla danej klasy, tak samo jak wszystkie inne obowiązkowe zajęcia. Dyrektor szkoły będzie musiał zadbać o to, aby ich treści były realizowane zgodnie z ramowym planem nauczania, dostosowując je do specyfiki nauczania indywidualnego i możliwości ucznia.
Prawa i obowiązki rodzica w procesie ustalania planu nauczania
Jako rodzic, masz kluczową rolę w procesie ustalania planu nauczania indywidualnego dla swojego dziecka. To Ty znasz je najlepiej i masz prawo do aktywnego uczestnictwa w podejmowaniu decyzji edukacyjnych. Podstawą organizacji nauczania jest oczywiście orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania wydane przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, ale Twoja opinia jest nieoceniona.
Twoje zaangażowanie jest szczególnie ważne przy decyzjach o odstąpieniu od realizacji niektórych treści nauczania. Dyrektor szkoły ma obowiązek zasięgnąć Twojej opinii, a ja zawsze zachęcam rodziców, aby aktywnie ją wyrażali, przedstawiając swoje spostrzeżenia dotyczące możliwości psychofizycznych dziecka. Masz również prawo do złożenia uzasadnionego wniosku o obniżenie wymiaru godzin nauczania, jeśli uważasz, że jest to niezbędne dla dobra Twojego dziecka, pamiętając jednocześnie o konieczności zapewnienia realizacji podstawy programowej. Pamiętaj, że jesteś partnerem szkoły w procesie edukacji i Twoja współpraca jest kluczowa dla sukcesu nauczania indywidualnego.
