Jako Damian Szczepański, wiem, jak ważne jest pełne zrozumienie swoich praw, zwłaszcza gdy zbliża się matura. Dla maturzystów z dysleksją, dysgrafią czy dysortografią, znajomość przysługujących im dostosowań może znacząco zmniejszyć stres i pomóc w osiągnięciu lepszych wyników. W tym artykule szczegółowo omówię wszystkie kluczowe uprawnienia i ułatwienia, bazując na oficjalnych wytycznych Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, abyś mógł w pełni wykorzystać swoje możliwości.
Dostosowania maturalne dla dyslektyków poznaj swoje kluczowe uprawnienia i terminy
- Maturzyści z dysleksją mają prawo do złagodzonych kryteriów oceniania błędów ortograficznych i interpunkcyjnych na egzaminach pisemnych z języka polskiego, języków obcych i matematyki.
- Sama diagnoza dysleksji nie gwarantuje automatycznie wydłużonego czasu na maturze; przysługuje on głównie osobom z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego lub w wyjątkowych sytuacjach.
- Pisanie na komputerze jest możliwe tylko w przypadkach głębokiej dysgrafii, uniemożliwiającej odczytanie pracy pisanej ręcznie, i wymaga wcześniejszego wdrożenia.
- Egzaminy ustne odbywają się zazwyczaj na tych samych zasadach dla wszystkich, a dysleksja ma na nie minimalny wpływ.
- Kluczowe jest złożenie opinii z poradni psychologiczno-pedagogicznej wraz z deklaracją maturalną (najczęściej do końca września) oraz oświadczenia o chęci skorzystania z dostosowań (do 13 lutego w roku matury).
Twoje prawa na maturze, gdy masz dysleksję
Opinia o dysleksji, dysortografii, dysgrafii czy dyskalkulii to dokument, który otwiera drzwi do szeregu dostosowań warunków egzaminu maturalnego. Jest to kluczowy dokument, który uprawnia Cię do specjalnych warunków, mających na celu wyrównanie szans i umożliwienie Ci zaprezentowania swojej wiedzy bez przeszkód wynikających z Twoich specyficznych trudności w uczeniu się.
Aby skorzystać z tych ułatwień, musisz przejść przez określoną procedurę i dotrzymać ważnych terminów. Oto, jak to wygląda krok po kroku:
- Złożenie opinii z poradni: Najważniejszym krokiem jest złożenie ważnej opinii z poradni psychologiczno-pedagogicznej dyrektorowi Twojej szkoły. Musisz to zrobić wraz z deklaracją maturalną, co najczęściej oznacza termin do końca września roku szkolnego, w którym przystępujesz do matury. Nie przegap tego terminu, ponieważ bez tej opinii szkoła nie będzie mogła podjąć dalszych działań.
- Rada Pedagogiczna proponuje dostosowania: Na podstawie złożonej opinii, rada pedagogiczna Twojej szkoły analizuje Twoje potrzeby i proponuje konkretne dostosowania warunków i form egzaminu. Jest to moment, w którym szkoła formalizuje, z jakich ułatwień możesz skorzystać.
- Złożenie oświadczenia: Po otrzymaniu propozycji dostosowań od rady pedagogicznej, musisz złożyć pisemne oświadczenie o chęci skorzystania z nich. Ten termin jest równie ważny bazując na danych z ostatnich lat, upływa on zazwyczaj do 13 lutego w roku matury. To Twoja formalna zgoda na proponowane dostosowania.
Pamiętaj, że to właśnie rada pedagogiczna, po wnikliwej analizie Twojej opinii, proponuje konkretne dostosowania. Twoim zadaniem jest następnie złożenie oświadczenia, że chcesz z nich skorzystać. Bez Twojego oświadczenia, nawet jeśli masz opinię, szkoła nie będzie mogła ich wdrożyć.
Ułatwienia na maturze pisemnej: co zyskujesz dzięki opinii o dysleksji
Jednym z najważniejszych dostosowań dla maturzystów z dysleksją są złagodzone zasady oceniania prac pisemnych. Egzaminatorzy stosują łagodniejsze kryteria, zwłaszcza w zakresie błędów ortograficznych i interpunkcyjnych. To nie oznacza, że błędy są całkowicie ignorowane, ale próg tolerancji jest znacznie wyższy. Przykładowo, na wypracowaniu z języka polskiego uczeń bez dysleksji może otrzymać 0 punktów za ortografię już przy kilku błędach, natomiast maturzysta z dysleksją może popełnić ich znacznie więcej nawet 9 lub więcej błędów ortograficznych, zanim ta kategoria zostanie oceniona na 0 punktów. Podobnie jest z interpunkcją, gdzie limit może wynosić nawet 31 lub więcej błędów. Co więcej, błędy typowe dla dysleksji, takie jak mylenie liter (np. „b” z „p”), opuszczanie końcówek wyrazów czy błędy w zapisie fonetycznym, nie są brane pod uwagę, o ile nie zaburzają one sensu wypowiedzi. To kluczowa informacja, która powinna dać Ci spokój podczas pisania.
Te specjalne zasady oceniania dotyczą głównie egzaminów pisemnych z języka polskiego, języków obcych nowożytnych oraz matematyki. Warto jednak pamiętać, że większość przedmiotów dodatkowych, takich jak historia, geografia czy biologia, nie jest objęta tymi dostosowaniami w zakresie ortografii i interpunkcji. Skup się więc na tym, gdzie Twoje prawa są najsilniejsze.
W wyjątkowych przypadkach, jeśli masz głęboką dysgrafię, która uniemożliwia odczytanie i ocenę pracy napisanej ręcznie, istnieje możliwość pisania matury na komputerze. Jest to jednak opcja dostępna tylko dla osób, które były wdrożone do tej formy pracy w trakcie nauki szkolnej. Oznacza to, że nie jest to decyzja, którą można podjąć na ostatnią chwilę; wymaga to wcześniejszej praktyki i potwierdzenia ze strony szkoły.
Wydłużony czas na maturze: obalamy popularne mity
Wiele osób myśli, że sama diagnoza dysleksji, dysgrafii czy dysortografii automatycznie uprawnia do wydłużonego czasu na egzaminie maturalnym. Muszę obalić ten powszechny mit: co do zasady, posiadanie opinii o dysleksji nie gwarantuje automatycznie wydłużonego czasu. To ważne, abyś miał tego świadomość i nie liczył na to bez wcześniejszego sprawdzenia.
Wydłużony czas na egzaminie maturalnym przysługuje przede wszystkim uczniom, którzy posiadają:
- Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego np. z powodu niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym.
- Orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania.
- Zaświadczenie o stanie zdrowia w przypadku chorób przewlekłych lub w sytuacji kryzysowej, która znacząco wpływa na zdolność do koncentracji i pracy pod presją czasu.
Mimo to, istnieją wyjątkowe sytuacje, w których szkoła może wystąpić do dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej z wnioskiem o przyznanie dodatkowego czasu. Jeśli rada pedagogiczna uzna, że w Twoim przypadku, pomimo braku formalnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, wydłużenie czasu jest zasadne i niezbędne do sprawiedliwej oceny Twojej wiedzy, taki wniosek może zostać złożony. Jest to jednak procedura indywidualna i nie jest standardowym dostosowaniem dla każdego dyslektyka.
Egzamin ustny a dysleksja: czy są specjalne zasady
Jeśli chodzi o egzaminy ustne, zarówno z języka polskiego, jak i języków obcych, odbywają się one co do zasady na takich samych zasadach dla wszystkich uczniów. Oznacza to, że dysleksja ma minimalny wpływ na ocenę Twojej wypowiedzi. Nie ma również specjalnych dostosowań dotyczących czasu przygotowania odpowiedzi ani samego czasu wypowiedzi. W tym przypadku kluczowe jest przygotowanie merytoryczne i umiejętność swobodnego wypowiadania się, niezależnie od specyficznych trudności w pisaniu czy czytaniu.
Jak w pełni wykorzystać swoje uprawnienia bez stresu
Aby w pełni i bez zbędnego stresu wykorzystać swoje uprawnienia, kluczowe jest przestrzeganie terminów. Zbyt późne złożenie opinii, deklaracji czy oświadczenia o chęci skorzystania z dostosowań może skutkować tym, że nie będziesz mógł z nich skorzystać. Pamiętaj, że to Ty jesteś odpowiedzialny za dopilnowanie tych formalności. Warto zaznaczyć sobie te daty w kalendarzu i regularnie dopytywać w sekretariacie szkoły o status swoich dokumentów.
Chociaż zasady oceniania są łagodniejsze, nie oznacza to całkowitego ignorowania ortografii i interpunkcji. Błędy nadal są liczone, ale z wyższym progiem tolerancji. Błędy typowe dla dysleksji, które nie zaburzają sensu wypowiedzi, są pomijane, ale te, które wpływają na zrozumiałość tekstu, mogą być brane pod uwagę. Dlatego nadal warto ćwiczyć i starać się pisać jak najpoprawniej, aby uniknąć nieporozumień i zmaksymalizować swoje szanse na dobry wynik.
Oto kilka praktycznych porad, które pomogą Ci zapewnić sobie komfort psychiczny i pełne wykorzystanie uprawnień:
- Bądź proaktywny: Nie czekaj, aż szkoła sama do Ciebie przyjdzie. Aktywnie dopytuj o procedury, terminy i dostępne dostosowania.
- Rozmawiaj z nauczycielami: Upewnij się, że Twoi nauczyciele przedmiotowi są świadomi Twojej opinii i rozumieją, na czym polegają Twoje dostosowania. Mogą oni udzielić Ci dodatkowego wsparcia i rozwiać wątpliwości.
- Zapoznaj się z informatorami CKE: Centralna Komisja Egzaminacyjna co roku publikuje szczegółowe informatory o egzaminie maturalnym, w których zawarte są również informacje o dostosowaniach. Przejrzyj je dokładnie.
- Nie bój się pytać komisji egzaminacyjnej: W dniu egzaminu, jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do warunków, nie wahaj się zapytać członków komisji egzaminacyjnej. Mają oni obowiązek zapewnić Ci warunki zgodne z Twoimi uprawnieniami.
